FAQ

Πότε χρειάζομαι μετάφραση ακαδημαϊκού άρθρου;

Χρειάζομαι μετάφραση, γλωσσική επιμέλεια ή και τα δύο;

Ποια μέρη του άρθρου πρέπει να μεταφράσω για δημοσίευση;

Πρέπει να επιλέξω περιοδικό πριν ξεκινήσει η μετάφραση;

Τι πρέπει να δώσω στον μεταφραστή για να πάρω σωστό αποτέλεσμα;

Πώς διατηρούνται η επιστημονική ακρίβεια, η ορολογία και η δική μου φωνή;

Μπορώ να μεταφράσω ξένο άρθρο για να το χρησιμοποιήσω ως πηγή στη διπλωματική μου;

Πώς παραπέμπω σε μεταφρασμένο απόσπασμα χωρίς να θεωρηθεί λογοκλοπή;

Μπορώ να χρησιμοποιήσω αυτόματη μετάφραση ή AI;

Πώς επιλέγω επαγγελματία και γιατί ξεχωρίζει το metaphrasis;

Τελικό συμπέρασμα

Πότε χρειάζομαι μετάφραση ακαδημαϊκού άρθρου;

Οι συνηθέστερες περιπτώσεις είναι οι εξής:

• Έχεις γράψει το άρθρο σου στα ελληνικά και θέλεις να το υποβάλεις σε ξενόγλωσσο επιστημονικό περιοδικό.
• Θέλεις να παρουσιάσεις την έρευνά σου σε διεθνές συνέδριο και χρειάζεσαι μετάφραση περίληψης, ανακοίνωσης, αφίσας ή διαφανειών.
• Το περιοδικό ζητά τίτλο, περίληψη και λέξεις κλειδιά σε άλλη γλώσσα (συνήθως αγγλικά), ακόμη και αν το κυρίως άρθρο παραμένει στα ελληνικά.
• Πρέπει να μελετήσεις ένα ξενόγλωσσο άρθρο ως βιβλιογραφική πηγή για πτυχιακή, διπλωματική ή διατριβή.
• Θέλεις να αναδημοσιεύσεις σε άλλη γλώσσα δικό σου άρθρο που έχει ήδη δημοσιευτεί, εφόσον το επιτρέπουν οι εκδότες και έχεις δηλώσει την αρχική δημοσίευση.
• Συνεργάζεσαι με διεθνή ερευνητική ομάδα και χρειάζεται κοινή γλώσσα εργασίας για το χειρόγραφο, τις παρατηρήσεις και τις απαντήσεις προς τους κριτές.

Για να καταλάβεις απλώς μία πηγή, αρκεί να ζητήσεις μετάφραση της περίληψης, της μεθοδολογίας, των αποτελεσμάτων και των αποσπασμάτων που συνδέονται άμεσα με το θέμα σου. Αν όμως, θέλεις να το δημοσιεύσεις, τότε πρέπει να μεταφράσεις ολόκληρο το κείμενο.

Tip: Πριν ζητήσεις προσφορά, γράψε σε μία πρόταση τον σκοπό: «Θα υποβάλλω το δικό μου άρθρο στο περιοδικό Χ» ή «Θα χρησιμοποιήσω το άρθρο μόνο για μελέτη στη διπλωματική μου». Αυτή η πληροφορία αλλάζει το εύρος, τον βαθμό επιμέλειας και συχνά το κόστος.

Μετάφραση ακαδημαϊκού άρθρου

Χρειάζομαι μετάφραση, γλωσσική επιμέλεια ή και τα δύο;

Αυτό έχει να κάνει με το σημείο στο οποίο βρίσκεται το κείμενο:

• Ζήτα μετάφραση για άρθρο που έχει γραφτεί σε μία γλώσσα και πρέπει να αποδοθεί σε μία άλλη.
• Θα χρειαστείς γλωσσική επιμέλεια αν το άρθρο είναι ήδη γραμμένο στη γλώσσα υποβολής, αλλά χρειάζεται βελτίωση στη γραμματική, τη σύνταξη, τη ροή και το ακαδημαϊκό ύφος. ΠΡΟΣΟΧΗ: το metaphrasis δεν αναλαμβάνει επιμέλεια μεταφράσεων που δεν εκπόνησαν συνεργάτες μεταφραστές.
• Ζήτα μετάφραση και δεύτερη αναθεώρηση για να εξασφαλίσεις ακρίβεια, ορολογία, συνέπεια και αναγνωσιμότητα.

Ένα συχνό λάθος είναι να ζητάς απλώς επιμέλεια, ενώ το κείμενο χρειάζεται ουσιαστική αναδιατύπωση ή μετάφραση.

Γρήγορο τεστ: Αν ο επαγγελματίας μεταφραστής πρέπει να επιστρέφει συνεχώς στο ελληνικό κείμενο για να καταλάβει τι ήθελες να πεις, πρόκειται ουσιαστικά για μεταφραστική εργασία. Αν μπορεί να δουλέψει αποκλειστικά πάνω στο ξενόγλωσσο κείμενο χωρίς απώλεια νοήματος, πιθανότατα χρειάζεσαι επιμέλεια.

Ποια μέρη του άρθρου πρέπει να μεταφράσω για δημοσίευση;

Ακολούθησε τις οδηγίες του περιοδικού. Αν ζητά πλήρες χειρόγραφο στη γλώσσα δημοσίευσης, έλεγξε όχι μόνο το κυρίως κείμενο αλλά και όλα τα συνοδευτικά στοιχεία:

• τίτλο, σύντομο τίτλο και στοιχεία συγγραφέων
• περίληψη και λέξεις κλειδιά
• επικεφαλίδες και κυρίως άρθρο
• πίνακες, λεζάντες, υποσημειώσεις και επεξηγήσεις συμβόλων
• κείμενο μέσα σε γραφήματα, εικόνες ή διαγράμματα
• παραρτήματα και συνοδευτικό υλικό
• δηλώσεις δεοντολογίας, χρηματοδότησης, σύγκρουσης συμφερόντων και διαθεσιμότητας δεδομένων
• συνεισφορές συγγραφέων, ευχαριστίες και σύντομα βιογραφικά

Η βιβλιογραφία συνήθως δεν μεταφράζεται. Τα ονόματα συγγραφέων, οι τίτλοι περιοδικών, ο τόμος, το τεύχος, οι σελίδες, το DOI και το URL πρέπει να παραμείνουν αμετάβλητα. Αν το στυλ ζητά μεταγραφή ή μετάφραση τίτλου μέσα σε αγκύλες, εφαρμόζεται ακριβώς ο συγκεκριμένος κανόνας.

Το ίδιο ισχύει για μαθηματικούς τύπους, κώδικα, ονομασίες γονιδίων, χημικά σύμβολα και καθιερωμένες συντομογραφίες: δεν «εξελληνίζονται» ή «αγγλοποιούνται» μηχανικά. Ελέγχονται σύμφωνα με τις συμβάσεις του κλάδου και του περιοδικού.

Tip: Αν τα γραφήματα περιέχουν μη επεξεργάσιμο κείμενο, στείλε και τα αρχικά αρχεία τους, όχι μόνο εικόνες χαμηλής ανάλυσης. Έτσι αποφεύγεις πρόχειρες επικαλύψεις και διαφορετικές γραμματοσειρές.

Μετάφραση διπλωματικής εργασίας

Πρέπει να επιλέξω περιοδικό πριν ξεκινήσει η μετάφραση;

Ιδανικά, ναι. Κάθε περιοδικό έχει δικές του απαιτήσεις για γλώσσα, έκταση, δομή, ορολογία, τρόπο παραπομπών και συνοδευτικά αρχεία. Οι οδηγίες προς τους συγγραφείς μπορεί να καθορίζουν, μεταξύ άλλων:

• αμερικανικά ή βρετανικά αγγλικά
• μέγιστο αριθμό λέξεων για άρθρο και περίληψη
• δομημένη ή ελεύθερη περίληψη
• συγκεκριμένο σύστημα παραπομπών
• υποχρεωτικές επικεφαλίδες ή πρότυπο αρχείου
• κανόνες για πίνακες, εικόνες, μονάδες και συντομογραφίες
• δηλώσεις για δεοντολογία, δεδομένα, χρηματοδότηση και χρήση AI

Αν το περιοδικό είναι γνωστό εξαρχής, η μετάφραση θα προσαρμοστεί στο πραγματικό κοινό και το επιθυμητό ύφος. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να πληρώσεις δεύτερο γύρο αλλαγών μόνο και μόνο επειδή το νέο περιοδικό ζητά άλλη έκταση ή διαφορετική δομή.

Αν δεν έχεις ακόμη επιλέξει περιοδικό, μπορεί να γίνει ουδέτερη μετάφραση σε καθαρό ακαδημαϊκό ύφος. Συμφώνησε, όμως, αν η τιμή προσφοράς περιλαμβάνει και την τελική προσαρμογή στις οδηγίες του περιοδικού ή όχι.

Νέα ιδέα: Πριν αναθέσεις τη μετάφραση δημιούργησε ένα μονοσέλιδο αρχείο με το όνομα του περιοδικού, τον σύνδεσμο των οδηγιών, τις απαιτήσεις γλώσσας, τα όρια λέξεων, το στυλ των παραπομπών και όλα τα απαραίτητα συνοδευτικά αρχεία. Αυτό θα αποτελέσει το κοινό σημείο αναφοράς για συγγραφέα, μεταφραστή και επιμελητή.

Τι πρέπει να δώσω στον μεταφραστή για να πάρω σωστό αποτέλεσμα;

Το καλύτερο αποτέλεσμα ξεκινά από ένα σαφές αίτημα. Στείλε:

• το τελικό κείμενο σε επεξεργάσιμη μορφή
• τον σύνδεσμο του περιοδικού και τις οδηγίες
• το πρότυπο του περιοδικού
• τη γλώσσα και την παραλλαγή που ζητούν
• καθιερωμένες αποδόσεις όρων, ονόματα εργαλείων, κλιμάκων, οργανισμών και έργων
• τις συντομογραφίες και τον τρόπο πρώτης ανάπτυξής τους
• επεξεργάσιμα αρχεία πινάκων και σχημάτων
• την πραγματική προθεσμία και τον χρόνο που χρειάζεσαι μετά για προσωπικό έλεγχο.

Tip προστασίας δεδομένων: Αν το άρθρο περιέχει προσωπικά δεδομένα, μη δημοσιευμένα ευρήματα, πληροφορίες ασθενών, στοιχεία υπό NDA ή δεδομένα με εμπορική αξία, ενημέρωσε πριν από την ανάθεση. Ζήτα σαφή πολιτική εμπιστευτικότητας, ασφαλή τρόπο μεταφοράς αρχείων και ενημέρωση για το αν χρησιμοποιούνται εξωτερικά εργαλεία ή συστήματα AI.

Ακαδημαϊκή μετάφραση 

Πώς διατηρούνται η επιστημονική ακρίβεια, η ορολογία και η δική μου φωνή;

Η καλή ακαδημαϊκή μετάφραση δεν προσθέτει νέα επιστημονικά συμπεράσματα και δεν κάνει το κείμενο πιο εντυπωσιακό από όσο επιτρέπουν τα δεδομένα. Διατηρεί με ακρίβεια:

• τον βαθμό βεβαιότητας λέξεων όπως π.χ. «υποδηλώνει», «αποδεικνύει»
• τους περιορισμούς και τις επιφυλάξεις
• τη διάκριση μεταξύ συσχέτισης και αιτιότητας
• αριθμούς, δεκαδικά, ποσοστά, μονάδες, p-values και διαστήματα εμπιστοσύνης,
• τις παραπομπές σε πίνακες, σχήματα, ενότητες και παραρτήματα
• την ομοιόμορφη απόδοση βασικών όρων σε όλο το χειρόγραφο

Η ορολογία δεν προκύπτει από ένα γενικό λεξικό. Ο μεταφραστής βρίσκει τους όρους σε έγκυρη βιβλιογραφία του κλάδου, σε παράλληλα κείμενα, στις προτιμήσεις του περιοδικού και στις προηγούμενες δημοσιεύσεις του συγγραφέα. Όταν υπάρχουν δύο επιστημονικά αποδεκτές επιλογές, ο μεταφραστής πρέπει να θέσει ερώτημα και όχι να αποφασίσει σιωπηρά για κάτι που επηρεάζει το νόημα.

Επίσης, χρήσιμη πρακτική είναι ένα σύντομο δίγλωσσο γλωσσάρι με τέσσερις στήλες: όρος πρωτοτύπου, συμφωνημένη απόδοση, πηγή ή τεκμηρίωση και παρατήρηση χρήσης. Το γλωσσάρι μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί σε επόμενα άρθρα, παρουσιάσεις και την ίδια τη διπλωματική.

Νέα ιδέα: Ζήτα έναν ξεχωριστό έλεγχο των ισχυρισμών στο τέλος της μετάφρασης. Ουσιαστικά, είναι η γλωσσική σύγκριση των προτάσεων που περιέχουν βασικά αποτελέσματα, περιορισμούς και συμπεράσματα, ώστε η μετάφραση να μην έχει ενισχύσει ή αποδυναμώσει κατά λάθος τον αρχικό ισχυρισμό.

Την τελική επιστημονική ευθύνη εξακολουθεί να την έχει ο συγγραφέας. Για αυτό χρειάζεται ο δικός σου τελικός έλεγχος, ιδιαίτερα σε όρους που είναι απολύτως ειδικοί για το ερευνητικό σου πεδίο.

Μπορώ να μεταφράσω ξένο άρθρο για να το χρησιμοποιήσω ως πηγή στη διπλωματική μου;

Ναι, μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα ξενόγλωσσο ακαδημαϊκό άρθρο ως πηγή, εφόσον είναι σχετικό, αξιόπιστο και το παραπέμπεις σωστά. Η μετάφραση μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις το περιεχόμενο, αλλά δεν μετατρέπει το άρθρο σε δικό σου έργο και δεν αντικαθιστά την κριτική ανάγνωση του πρωτοτύπου.

Για να περιορίσεις το κόστος, ξεκίνα με τρία βήματα:

1. Μετάφρασε πρώτα την περίληψη και τις λέξεις κλειδιά για να επιβεβαιώσεις τη συνάφεια.
2. Αν το άρθρο είναι χρήσιμο, πρόσθεσε τη μεθοδολογία, τα αποτελέσματα και τους περιορισμούς που χρειάζεσαι.
3. Ζήτα πλήρη μετάφραση μόνο όταν είναι αναγκαία για συστηματική ανάλυση, ακριβή σύγκριση ή επανειλημμένη χρήση από την ερευνητική ομάδα.

Αν σκοπεύεις να αναρτήσεις ολόκληρη τη μετάφραση ενός δημοσιευμένου άρθρου, ζήτα διαφορετικό έλεγχος. Η μετάφραση αποτελεί δικαίωμα του δημιουργού ή του δικαιούχου, και οι επιτρεπόμενες παραθέσεις έχουν όρια. Επομένως, μην συγχέεις την προσωπική μελέτη μιας πηγής με την αναδημοσίευση της πλήρους μετάφρασης.

Αν είναι δικό σου το άρθρο που έχει ήδη δημοσιευτεί και θέλεις δεύτερη δημοσίευση σε άλλη γλώσσα, ενημέρωσε και τα δύο περιοδικά, ζήτα τις απαραίτητες άδειες και κάνε σαφή αναφορά στην αρχική έκδοση. Η απλή αλλαγή γλώσσας δεν εξαλείφει το ζήτημα της διπλής δημοσίευσης.

Tip: Κράτα δίπλα σε κάθε μεταφρασμένο απόσπασμα τον αριθμό σελίδας, τον DOI και το πλήρες βιβλιογραφικό στοιχείο του πρωτοτύπου. Είναι πολύ πιο ασφαλές από το να προσπαθήσεις να ξαναβρείς την πηγή λίγο πριν από την κατάθεση.

Μετάφραση άρθρων βιβλιογραφίας

Πώς παραπέμπω σε μεταφρασμένο απόσπασμα χωρίς να θεωρηθεί λογοκλοπή;

Η βασική αρχή είναι απλή: παραπέμπεις στο έργο από το οποίο προήλθε η ιδέα ή το απόσπασμα, ακόμη και αν το έχεις μεταφράσει εσύ ή επαγγελματίας. Η μετάφραση χωρίς αναφορά στην πηγή παραμένει μη ορθή οικειοποίηση ξένου περιεχομένου.

Η ακριβής μορφή εξαρτάται από το σύστημα παραπομπών και τον οδηγό του πανεπιστημίου:

• Στο APA, η δική σου μετάφραση αποσπάσματος αντιμετωπίζεται ως παράφραση: αναφέρεις συγγραφέα και έτος και, όταν βοηθά τον αναγνώστη, τη σελίδα του πρωτοτύπου.
• Στο MLA ή στο Chicago μπορείς να σημειώσεις «δική μου μετάφραση» ή «my translation» στην παραπομπή ή σε γενική σημείωση, αν όλες οι μεταφράσεις είναι δικές σου.
• Αν χρησιμοποιείς δημοσιευμένη μετάφραση, παραπέμπεις στην έκδοση που πραγματικά συμβουλεύτηκες και αναφέρεις τον μεταφραστή σύμφωνα με το εφαρμοζόμενο στυλ.
• Αν η μετάφραση έγινε ειδικά για τη διπλωματική από επαγγελματία, μπορείς να το δηλώσεις σε σημείωση ή στις ευχαριστίες, εφόσον το ζητά ο κανονισμός. Η βιβλιογραφική εγγραφή εξακολουθεί συνήθως να αφορά το πρωτότυπο έργο που χρησιμοποίησες.

Μην τοποθετείς μια ελληνική απόδοση σε εισαγωγικά σαν να αποτελεί κατά λέξη ελληνικό πρωτότυπο χωρίς καμία διευκρίνιση. Μην αλλάζεις επίσης την πηγή στη βιβλιογραφία παρουσιάζοντας έναν δικό σου μεταφρασμένο τίτλο ως επίσημο τίτλο έκδοσης.

Βασικός κανόνας: Η μετάφραση αλλάζει τη γλώσσα, όχι την πατρότητα της ιδέας. Για κάθε απόσπασμα πρέπει να μπορείς να απαντήσεις στις εξής ερωτήσεις: ποιος το έγραψε, σε ποια έκδοση, σε ποια σελίδα και ποιος έκανε τη μετάφραση.

Μπορώ να χρησιμοποιήσω αυτόματη μετάφραση ή AI;

Μόνο αφού ελέγξεις την πολιτική του περιοδικού ή του πανεπιστημίου και μόνο με ανθρώπινη ευθύνη για το τελικό κείμενο. Τα εργαλεία AI μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία υποψηφίων όρων, στη σύγκριση διατυπώσεων ή σε έναν πρώτο έλεγχο συνέπειας. Δεν είναι, όμως, ασφαλές να θεωρείς ότι παράγουν έτοιμο ακαδημαϊκό κείμενο.

Οι βασικοί κίνδυνοι είναι:

• πειστικές αλλά λανθασμένες αποδόσεις
• απώλεια άρνησης, επιφύλαξης ή βαθμού βεβαιότητας
• αυθαίρετη αλλαγή τεχνικών όρων
• επινόηση ή παραμόρφωση παραπομπών
• ασυνέπεια μεταξύ περίληψης, αποτελεσμάτων και συμπερασμάτων
• έκθεση μη δημοσιευμένου ή εμπιστευτικού υλικού σε σύστημα χωρίς επαρκείς εγγυήσεις

Οι τρέχουσες συστάσεις του ICMJE τονίζουν την ανθρώπινη ευθύνη, τη διαφάνεια, την ορθή αναφορά πηγών και την προστασία της εμπιστευτικότητας. Αν χρησιμοποιήσεις AI, δήλωσε το εργαλείο και τον σκοπό χρήσης. Το AI δεν μπορεί να αναφέρεται ως συγγραφέας.

Tip προστασίας δεδομένων: Μην ανεβάζεις πλήρες αδημοσίευτο χειρόγραφο, δεδομένα συμμετεχόντων ή υλικό υπό εμπιστευτικότητα σε δημόσιο εργαλείο μόνο και μόνο για έναν γρήγορο έλεγχο. Ρώτα ποια δεδομένα αποθηκεύονται, αν χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση και αν η χρήση επιτρέπεται από το περιοδικό, το ίδρυμα και τις συμφωνίες της έρευνάς σου.

Μετάφραση διατριβής

Πώς επιλέγω επαγγελματία και γιατί ξεχωρίζει το metaphrasis;

Μην επιλέγεις μόνο με βάση τη χαμηλότερη τιμή ανά λέξη. Ζήτα γραπτή προσφορά που να εξηγεί:

• ποιο ακριβώς γλωσσικό ζεύγος και ποια παραλλαγή γλώσσας καλύπτονται
• εμπειρία στο συγκεκριμένο επιστημονικό αντικείμενο
• αν περιλαμβάνεται δεύτερος έλεγχος ή αναθεώρηση
• πως θα δημιουργηθεί γλωσσάρι ορολογίας
• αν ελέγχονται αριθμοί, παραπομπές σε πίνακες και συνέπεια συντομογραφιών
• ποια μορφή αρχείου θα παραδοθεί και αν θα φαίνονται οι αλλαγές
• πόσοι γύροι διευκρινίσεων ή μικρών διορθώσεων περιλαμβάνονται
• ποια είναι η πολιτική εμπιστευτικότητας και χρήσης AI,
• ποια είναι η τελική τιμή, τι ακριβώς περιλαμβάνει και πότε θα παραδοθεί

Το κόστος επηρεάζεται από τον αριθμό λέξεων, το γλωσσικό ζεύγος, την εξειδίκευση, την ποιότητα του πρωτοτύπου, την ανάγκη δεύτερου ελέγχου, τη μορφοποίηση και την προθεσμία. Στείλε το πραγματικό αρχείο και όχι μόνο έναν κατά προσέγγιση αριθμό σελίδων, γιατί μια σελίδα με πίνακες δεν έχει την ίδια εργασία με μια πυκνή σελίδα θεωρητικού κειμένου.

Στην περίπτωση του metaphrasis, τα στοιχεία που έχουν ουσιαστική αξία για ένα ακαδημαϊκό έργο είναι συγκεκριμένα: ανθρώπινη μετάφραση από επαγγελματία, χρήση εργαλείων για συνεπή ορολογία, αρχή «δύο ζευγάρια μάτια» με έλεγχο από έμπειρο επιμελητή, σαφής προσφορά και χρόνος παράδοσης, εμπιστευτικότητα και υποστήριξη μετά την παράδοση.

Σημαντικό: Για υποβολή σε επιστημονικό περιοδικό συνήθως ζητείται άριστη γλωσσική και επιστημονική απόδοση, όχι επίσημη ή επικυρωμένη μετάφραση. Αν κάποιος προτείνει επικύρωση χωρίς να τη ζητά το περιοδικό ή το πανεπιστήμιο, ρώτα ποια συγκεκριμένη απαίτηση καλύπτει.

Τελικό συμπέρασμα

Η καλύτερη μετάφραση ακαδημαϊκού άρθρου ξεκινά πριν μεταφραστεί η πρώτη λέξη: με σαφή σκοπό, κατάλληλο περιοδικό, σταθερό πρωτότυπο, σωστό brief και συμφωνημένη ορολογία. Για τη χρήση ξενόγλωσσου άρθρου σε διπλωματική, συχνά συμφέρει η στοχευμένη μετάφραση των ουσιαστικών ενοτήτων, με σχολαστική καταγραφή της αρχικής πηγής. Για δημοσίευση, χρειάζεται ενιαία διαχείριση του manuscript και των συνοδευτικών αρχείων, ανθρώπινος έλεγχος και τελική επιστημονική έγκριση από τον ίδιο τον συγγραφέα.

Το metaphrasis ξεχωρίζει όταν αυτά τα στοιχεία εφαρμόζονται ως πραγματική διαδικασία: κατάλληλος επαγγελματίας, δεύτερος έλεγχος, συνέπεια ορολογίας, σαφείς όροι συνεργασίας και υπεύθυνη επικοινωνία. Αυτή είναι μια ουσιαστική βάση για ποιοτική εργασία, χωρίς υπερβολικές υποσχέσεις για το αποτέλεσμα της αξιολόγησης.

Μετάφραση ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων