social-science

Μετάφραση κειμένων κοινωνικών επιστημών

Ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στις προκλήσεις της μετάφρασης κειμένων κοινωνικών επιστημών – και η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ότι πραγματεύονται έννοιες. Η μετάφραση αυτή λοιπόν θα πρέπει να συμβάλει στην εννοιολογική διευκρίνιση και να προάγει την αρχική έννοια.
Όλοι γνωρίζουμε τη συμβατική διάκριση μεταξύ λογοτεχνικής και μη λογοτεχνικής μετάφρασης – με την πρώτη να περιλαμβάνει λογοτεχνία και ποίηση και την τελευταία όλα τα υπόλοιπα πρακτικά κείμενα με τυποποιημένη ορολογία. Η διάκριση αυτή αντανακλά την κοινή λογική. Όμως, που υπάγονται οι κοινωνικές επιστήμες; Στις μεταφραστικές σπουδές, συχνά υπάγονται στην λογοτεχνική μετάφραση, αλλά μήπως θα πρέπει να μεταφράζονται με μια άλλη λογική; Κατά πόσο μπορεί να εφαρμοστεί μια μεταφραστική στρατηγική όταν τα κείμενα αυτά βασίζονται σε ανταγωνιστικές έννοιες της γλώσσας, της αλήθειας, της αντικειμενικότητας, της ουδετερότητας; Υπάρχει μία και μόνη στρατηγική για όλα αυτά;
Τα κείμενα κοινωνικών επιστημών παρουσιάζουν μοναδικά μεταφραστικά ζητήματα: χρησιμοποιούνται λίγο-πολύ έννοιες κοινές, αλλά όχι καθολικές. Οι έννοιες καθορίζονται και εφαρμόζονται από τον εκάστοτε συγγραφέα.
Ορισμένοι βασικοί κανόνες για τον μεταφραστή είναι, λοιπόν, οι εξής:
1. Αναζητήστε την τυποποιημένη μετάφραση (αν υπάρχει), δηλ. το αποδεκτό ισοδύναμο στις δύο γλώσσες.
2. Αν το καλύτερο ισοδύναμο μοιάζει αναχρονιστικό ή υπερβολικά απλοϊκό, ψάξτε να βρείτε έναν σύγχρονο όρο που αντανακλά και τον αντίστοιχο βαθμό τυπικότητας.
3. Αν μια έννοια είναι τυποποιημένη στη μία γλώσσα αλλά όχι στην άλλη, θα πρέπει είτε να παραμείνει αμετάφραστη ή να εξηγηθεί στον αναγνώστη η διαφορά μεταξύ των δύο γλωσσών.
4. Αν ένας όρος που έχει μια τυπική μετάφραση χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα με εντελώς διαφορετικό τρόπο, ο οποίος γίνεται κατανοητός στο αρχικό πλαίσιο, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί στη μετάφραση ο τυπικός όρος.
5. Αν ένας όρος έχει διαφορετικό γνωστικό φάσμα στις δύο γλώσσες – και πρόκειται για κεντρική έννοια του κειμένου – ο μεταφραστής θα πρέπει να το εξηγήσει (με Σημείωση).
6. Αν ένας όρος έχει διαφορετικό γνωστικό φάσμα στις δύο γλώσσες αλλά παράλληλο μεταξύ των γλωσσών, η ασφαλέστερη λύση είναι η κυριολεκτική μετάφραση, κατά προτίμηση με τη χρήση διαγλωσσικών ομότυπων (αν υπάρχουν).
7. Όταν ένας συγγραφέας επιδιώκει να ανατρέψει μια εννοιολογική σύγχυση, ο μεταφραστής δεν πρέπει να την αποκαταστήσει.